Η Ελλάδα μπαίνει δυναμικά στον ευρωπαϊκό χάρτη της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) με το Pharos AI Factory – το Ελληνικό Εργοστάσιο ΤΝ που επελέγη ως ένα από τα πρώτα επτά AI Factories (Εργοστάσια ΤΝ) στην Ευρώπη. Το «Pharos» αποτελεί μια εμβληματική πρωτοβουλία που θα χρηματοδοτηθεί με €30 εκατ. (50% από την ΕΕ μέσω EuroHPC και 50% από εθνικούς πόρους) και ξεκινά το 2025 με διάρκεια 3 έτη. Ως ένα πανευρωπαϊκό εγχείρημα, φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως κόμβος καινοτομίας όπου συγκλίνουν η ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα, ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας, με σκοπό την επιτάχυνση της ανάπτυξης εφαρμογών ΤΝ σε κρίσιμους τομείς όπως η Υγεία, η Ελληνική Γλώσσα & Πολιτισμός και η Βιώσιμη Ανάπτυξη. Στις ενότητες που ακολουθούν, παρουσιάζονται με σαφήνεια ο ρόλος του Pharos AI Factory στην ελληνική και ευρωπαϊκή στρατηγική ΤΝ, η στρατηγική του σημασία για την Ελλάδα (δημόσιο και ιδιωτικό τομέα), τα κύρια οφέλη από τη λειτουργία του, καθώς και το θεσμικό πλαίσιο και οι πρωτοβουλίες που το πλαισιώνουν.

Τι είναι το Pharos AI Factory και ο ρόλος του σε Ελλάδα και Ευρώπη

Το Pharos AI Factory (“Φάρος”) είναι το πρώτο ελληνικό «Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης», μέρος μιας νέας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για τη δημιουργία AI Factories ανά την Ευρώπη. Πρόκειται για συνεργατικά κέντρα που συγκεντρώνουν όλα τα απαραίτητα συστατικά για επιτυχία στην ΤΝ: προηγμένη υπολογιστική ισχύ, μεγάλα δεδομένα και εξειδικευμένες δεξιότητες. Μέσω του Pharos, ελληνικές νεοφυείς επιχειρήσεις, βιομηχανίες, ερευνητές αλλά και δημόσιοι φορείς θα έχουν πρόσβαση σε τεράστια υπολογιστική υποδομή υψηλών επιδόσεων για να αναπτύξουν προηγμένα μοντέλα και συστήματα ΤΝ – από μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έως εξειδικευμένες εφαρμογές σε συγκεκριμένους τομείς. Στην καρδιά αυτής της υποδομής βρίσκεται ο νέος υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» (Daedalus), ο οποίος θα αποτελέσει την πλατφόρμα HPC (High Performance Computing) του Pharos με ισχύ ~89 Petaflops, δεσμεύοντας σημαντικό ποσοστό της ισχύος του αποκλειστικά για εφαρμογές ΤΝ. Η αξιοποίηση του υπερυπολογιστή ΔΑΙΔΑΛΟΣ μέσω του Pharos θα επιτρέψει την απρόσκοπτη συνεργασία με τις άλλες ευρωπαϊκές υπερυπολογιστικές υποδομές, εντάσσοντας την Ελλάδα σε ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο υψηλής υπολογιστικής ικανότητας.

Σε εθνικό επίπεδο, το Pharos λειτουργεί ως το εθνικό οικοσύστημα ΤΝ της Ελλάδας, με αποστολή τη «δημοκρατικοποίηση» της πρόσβασης σε προηγμένες τεχνολογίες ΤΝ για όλους τους φορείς – από ερευνητικά ιδρύματα μέχρι νεοφυείς επιχειρήσεις και δημόσιους οργανισμούς. Επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ έρευνας και εφαρμογής, παρέχοντας σε επιχειρήσεις και φορείς τα εργαλεία, τις υποδομές και τα δεδομένα που χρειάζονται για να καινοτομήσουν με ΤΝ. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρήση της ΤΝ για την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό, αξιοποιώντας την δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης για τη διαφύλαξη, τον εμπλουτισμό και την προώθηση της ελληνικής γλωσσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς στην ψηφιακή εποχή. Παράλληλα, στους τομείς της Υγείας και της Βιωσιμότητας, ο Φάρος θα προωθήσει λύσεις όπως η προγνωστική ανάλυση για χρόνιες ασθένειες και η εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα, ή τα εργαλεία ανάλυσης δορυφορικών δεδομένων για την κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση φυσικών πόρων. Όλες οι αναπτύξεις θα διέπονται από ισχυρή έμφαση στην εμπιστοσύνη και την ηθική στην ΤΝ, διασφαλίζοντας την προστασία προσωπικών δεδομένων, την ασφάλεια και τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο (π.χ. τον επερχόμενο Κανονισμό ΤΝ της ΕΕ – AI Act).

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Pharos αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ για ισχυρή παρουσία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Η επιλογή της ελληνικής πρότασης «Pharos» από την Κοινή Επιχείρηση EuroHPC – μαζί με προτάσεις από χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Φινλανδία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο και η Σουηδία – σηματοδοτεί ένα σημαντικό ορόσημο: την υλοποίηση της δέσμευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δημιουργήσει τα πρώτα “εργοστάσια” ΤΝ ως κόμβους υπερυπολογιστών και καινοτομίας ΤΝ στην Ευρώπη. Αυτή η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική στόχευση της ΕΕ να ενισχύσει την ψηφιακή της κυριαρχία και να αναπτύξει ένα ισχυρό οικοσύστημα που θα εκπαιδεύει προηγμένα μοντέλα ΤΝ και θα αναπτύσσει αξιόπιστες λύσεις ΤΝ, μειώνοντας την εξάρτηση από τρίτες χώρες. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα πρώτα AI Factories θα συμβάλουν στην ανάδειξη της Ευρώπης σε ηγετική θέση παγκοσμίως στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργώντας τους όρους για έναν ακμαίο πανευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας στην ΤΝ. Το Pharos, ως το ελληνικό σκέλος αυτού του δικτύου, υπηρετεί διττό ρόλο: αφενός υλοποιεί την εθνική στρατηγική για την ΤΝ, αφετέρου λειτουργεί ως γέφυρα συνεργασίας με τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, διασφαλίζοντας ότι η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά και επωφελείται από τις εξελίξεις στον ευρωπαϊκό ψηφιακό μετασχηματισμό.

Στρατηγική σημασία για την Ελλάδα και τον δημόσιο/ιδιωτικό τομέα

Η δημιουργία του Pharos AI Factory χαρακτηρίζεται ως πρωτοβουλία στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, καθώς ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, προάγει την ανάπτυξη αξιόπιστων εφαρμογών ΤΝ και γενικότερα την καινοτομία με γνώμονα τη βιωσιμότητα. Ο «Φάρος» θα αποτελέσει ουσιαστικά το σημείο συνάντησης όλων των βασικών παικτών στον χώρο της καινοτομίας: της ερευνητικής και πανεπιστημιακής κοινότητας, του δημόσιου τομέα και των επιχειρήσεων. Μέσω αυτού του τριπλού έλικα συνεργασίας, στόχος είναι η παραγωγή νέων λύσεων και υπηρεσιών με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, στους τρεις προαναφερθέντες τομείς προτεραιότητας. Αυτό σημαίνει ότι ερευνητικά αποτελέσματα θα μπορούν να μετασχηματίζονται πιο εύκολα σε εμπορικές εφαρμογές, δημόσιοι φορείς θα μπορούν να αξιοποιούν τεχνογνωσία ΤΝ για τη βελτίωση υπηρεσιών προς τους πολίτες, και οι επιχειρήσεις – ιδιαίτερα οι νεοφυείς (startups) και μικρομεσαίες (ΜμΕ) – θα έχουν πρόσβαση σε πόρους και υποστήριξη για να αναπτύξουν καινοτόμα προϊόντα και επιχειρηματικά μοντέλα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.

Συγκεκριμένα, το Pharos ενισχύει το ελληνικό οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας στην ΤΝ, επιταχύνοντας τη μετάβαση της χώρας στην ψηφιακή εποχή. Αναμένεται να λειτουργήσει ως μοχλός για τη δημιουργία ενός ανταγωνιστικού οικοσυστήματος νεοφυών επιχειρήσεων που αξιοποιούν την ΤΝ, προσφέροντάς τους πρόσβαση σε υπερυπολογιστική ισχύ, μεγάλα σύνολα δεδομένων και εξειδικευμένους επιστήμονες. Έτσι, η Ελλάδα μπορεί να καταστεί πιο ελκυστικός κόμβος για επενδύσεις και ταλέντα στον τομέα της τεχνολογίας, περιορίζοντας τη φυγή νέων επιστημόνων στο εξωτερικό. Το Pharos προβλέπεται να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, συμβάλλοντας στην «επιστροφή εγκεφάλων» (brain regain) στη χώρα. Μέσα από προγράμματα εκπαίδευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, θα αναπτύξει περαιτέρω το ανθρώπινο κεφάλαιο της Ελλάδας στον τομέα της ΤΝ, διαμορφώνοντας την επόμενη γενιά ειδικών που θα στελεχώσουν τόσο τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα.

Για τον δημόσιο τομέα, η στρατηγική σημασία του Pharos είναι εξίσου σημαντική. Το οικοσύστημα που δημιουργείται γύρω από τον υπερυπολογιστή ΔΑΙΔΑΛΟΣ και τις υπηρεσίες ΤΝ θα προσφέρει στις κρατικές δομές νέα εργαλεία για τη βελτίωση της αποδοτικότητάς τους και την παροχή έξυπνων υπηρεσιών προς τους πολίτες. Ήδη, το Pharos έχει ενταχθεί σε δράσεις όπως η επιμόρφωση στελεχών της δημόσιας διοίκησης στις δυνατότητες του HPC και της ΤΝ, με σκοπό τη διάχυση της γνώσης και την ταχύτερη υιοθέτηση λύσεων τεχνητής νοημοσύνης στο κράτος. Επιπλέον, μέσω της διασύνδεσής του με τέσσερα περιφερειακά “AI Factory Antennas” (δορυφορικούς κόμβους ΤΝ) σε Κύπρο, Μάλτα, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία, το PHAROS αναδεικνύεται σε περιφερειακό κόμβο ΤΝ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτή η εξέλιξη διευρύνει τις κοινότητες ΤΝ με τις οποίες συνεργάζεται η Ελλάδα και εδραιώνει τον ρόλο της χώρας ως διακρατικού κόμβου καινοτομίας, πολλαπλασιάζοντας τις ευκαιρίες συνεργασίας και ανταλλαγής τεχνογνωσίας στην περιοχή. Μέσω του δικτύου αυτού, προωθείται επιπλέον η υιοθέτηση λύσεων ΤΝ από τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα σε όλα τα συμμετέχοντα κράτη, μέσω κοινών δράσεων εκπαίδευσης, ανάπτυξης εφαρμογών και ανταλλαγής τεχνικών γνώσεων. Με άλλα λόγια, το Pharos δεν ωφελεί μόνο την Ελλάδα, αλλά λειτουργεί και ως «Φάρος» περιφερειακής συνεργασίας, βοηθώντας γειτονικές χώρες να αναπτύξουν τις δικές τους ικανότητες ΤΝ σε σύζευξη με τις ελληνικές προσπάθειες.

Συνοψίζοντας, η στρατηγική σημασία του Pharos AI Factory για την Ελλάδα έγκειται: (α) στην τεχνολογική αναβάθμιση και ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μέσω ΤΝ, (β) στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού και νέων επιχειρηματικών ευκαιριών, (γ) στη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών με έξυπνες εφαρμογές, και (δ) στην γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας ως περιφερειακού κέντρου ψηφιακής καινοτομίας. Όλα αυτά συντείνουν στην επίτευξη του εθνικού στόχου να καταστεί η Ελλάδα πρωτοπόρος στην ψηφιακή εποχή, κάτι που, όπως έχει δηλώσει και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, αποτελεί κεντρική επιδίωξη του κυβερνητικού σχεδιασμού για τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Κύρια οφέλη από τη λειτουργία του Pharos

Η λειτουργία του Pharos AI Factory αναμένεται να αποφέρει πολλαπλά οφέλη για την οικονομία, την κοινωνία και το ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας. Ειδικότερα, μέσα από το οικοσύστημα βέλτιστων και καινοτόμων πρακτικών που θα δημιουργηθεί γύρω από το έργο, το Pharos:

• Ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, παρέχοντας προηγμένους υπολογιστικούς πόρους, πρόσβαση σε μεγάλα δεδομένα και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό σε επιχειρήσεις και ερευνητές. Με τον τρόπο αυτό, μειώνεται το εμπόδιο του υψηλού κόστους υποδομής για τις μικρότερες εταιρείες ή οργανισμούς, επιτρέποντάς τους να καινοτομήσουν ταχύτερα.
• Υποστηρίζει την ανάπτυξη αξιόπιστων προϊόντων ΤΝ, τα οποία θα είναι υψηλής αξιοπιστίας και εναρμονισμένα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς για την τεχνητή νοημοσύνη (τον επερχόμενο EU AI Act). Αυτό σημαίνει ότι οι λύσεις που θα αναπτύσσονται μέσω Pharos θα πληρούν αυστηρά πρότυπα ασφάλειας, διαφάνειας και ηθικής, διευκολύνοντας την αποδοχή τους από την αγορά αλλά και από τον δημόσιο τομέα.
• Προωθεί την καινοτομία σε τομείς έξυπνης εξειδίκευσης, αξιοποιώντας τεχνολογίες ΤΝ για την αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων. Για παράδειγμα, στο πεδίο της βιωσιμότητας, το Pharos θα επιτρέψει την ανάλυση δορυφορικών δεδομένων για τη διαχείριση φυσικών πόρων και την καταπολέμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Ανάλογα, στον τομέα της υγείας, θα υποστηρίξει εφαρμογές όπως ιατρικές διαγνώσεις με AI ή εξατομικευμένες θεραπείες, ενώ στον πολιτισμό/γλώσσα θα δώσει ώθηση σε εργαλεία ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς και γλωσσικά μοντέλα προσαρμοσμένα στα ελληνικά δεδομένα.
• Επενδύει στο ανθρώπινο κεφάλαιο, μέσα από προγράμματα κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, καθώς και δράσεις προσέλκυσης ταλέντων στον τομέα της ΤΝ. Το Pharos ήδη διοργανώνει εκπαιδευτικά σεμινάρια και σειρές μαθημάτων για σύγχρονες τεχνολογίες (π.χ. μεγάλο γλωσσικά μοντέλα – LLMs) με σκοπό τη διαρκή επιμόρφωση επαγγελματιών, ερευνητών και προγραμματιστών στην Ελλάδα. Αυτές οι δράσεις αναμένεται να μειώσουν το ψηφιακό χάσμα δεξιοτήτων και να ενδυναμώσουν το εργατικό δυναμικό της χώρας με αιχμές τεχνογνωσίας.
• Διασφαλίζει την ανοιχτή και συνεχή καινοτομία μέσω της διασύνδεσης με συναφείς πρωτοβουλίες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Pharos θα συνεργάζεται στενά με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIHs), με ευρωπαϊκούς χώρους δεδομένων (Data Spaces), καθώς και με τα Εθνικά Κέντρα Ικανοτήτων (NCCs) για HPC, δημιουργώντας συνέργειες που μεγιστοποιούν τον αντίκτυπο των επενδύσεων στην ΤΝ. Παράλληλα, εμβληματικά έργα της ΕΕ όπως το DeployAI, το ALT-EDIC4EU και το LLMs4EU θα συνδεθούν με το οικοσύστημα του Pharos, εξασφαλίζοντας ότι η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά σε πανευρωπαϊκές προσπάθειες ανάπτυξης προηγμένων εργαλείων ΤΝ.
• Συμβάλλει στη δημιουργία ενός διασυνοριακού οικοσυστήματος καινοτομίας στην Ευρώπη, με πολλαπλασιαστικά οφέλη για όλες τις χώρες της ΕΕ. Τα αποτελέσματα και τα δεδομένα που θα παράγονται από κάθε εθνικό AI Factory (συμπεριλαμβανομένου του Pharos) θα διατίθενται προς όφελος όλων μέσω του δικτύου συνεργασίας. Αυτό εξασφαλίζει ότι καμία χώρα δεν μένει πίσω και ότι οι πόροι αξιοποιούνται συλλογικά, επιταχύνοντας την καινοτομία παντού. Η συνεργασία όλων των AI Factories θα επιτρέψει τα συνολικά παραγόμενα αποτελέσματα να αξιοποιούνται ευρύτερα – πρόκειται για μια προσέγγιση ανοικτής καινοτομίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Επιπλέον των παραπάνω, το Pharos αναμένεται να έχει θετικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Όπως προαναφέρθηκε, η λειτουργία του θα οδηγήσει στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και στην ανάσχεση της «διαρροής εγκεφάλων» προς το εξωτερικό, καθώς οι κορυφαίοι Έλληνες επιστήμονες στον χώρο της ΤΝ θα έχουν πλέον λόγους να παραμείνουν (ή να επιστρέψουν) στη χώρα. Παράλληλα, η υιοθέτηση εφαρμογών ΤΝ σε κρίσιμους τομείς (υγεία, περιβάλλον, μεταφορές, εκπαίδευση κ.ά.) σημαίνει καλύτερες υπηρεσίες για τους πολίτες – π.χ. πιο έγκαιρες ιατρικές διαγνώσεις, πιο αποδοτική διαχείριση της ενέργειας και των πόλεων, πιο προσωποποιημένες ψηφιακές υπηρεσίες του Δημοσίου. Τέλος, σε συμβολικό επίπεδο, το ότι η Ελλάδα ηγείται μιας τέτοιας πρωτοβουλίας στην περιοχή μας αναβαθμίζει το διεθνές προφίλ της χώρας μας ως κέντρου τεχνολογίας και καινοτομίας.

Θεσμικό πλαίσιο και πρωτοβουλίες σε Ελλάδα και ΕΕ

Το Ελληνικό Εργοστάσιο ΤΝ “Pharos” δεν αποτελεί μια μεμονωμένη προσπάθεια, αλλά εντάσσεται αρμονικά σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο πολιτικών και πρωτοβουλιών, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στην Ελλάδα, το έργο Pharos συγκαταλέγεται στα «εμβληματικά έργα» του εθνικού Σχεδίου για τη Μετάβαση της Ελλάδας στην εποχή της ΤΝ. Το σχέδιο αυτό εκπονήθηκε από τη Συμβουλευτική Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου για την ΤΝ (υπό τον Πρωθυπουργό) και δημοσιεύθηκε το 2024, χαράσσοντας την πρώτη ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος της στρατηγικής είναι διττός: αφενός, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας μέσω της υιοθέτησης της ΤΝ, και αφετέρου, η θωράκισή τους απέναντι στους κινδύνους της ανεξέλεγκτης χρήσης της τεχνολογίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το Pharos αποτέλεσε μια από τις έξι προτεραιότητες (flagship projects) που υπέδειξε η Επιτροπή, λόγω του μετασχηματιστικού του χαρακτήρα για το εγχώριο οικοσύστημα ψηφιακής καινοτομίας. Η επίσημη έγκριση της χρηματοδότησής του το 2024 αποτέλεσε σημαντικό βήμα υλοποίησης της εθνικής στρατηγικής. Αξίζει να σημειωθεί ότι για την επιτυχία της ελληνικής πρότασης καθοριστικό ρόλο έπαιξε η συστηματική κρατική υποστήριξη: το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ηγήθηκε της υποβολής του φακέλου και παρείχε την πολιτική στήριξη ώστε η Ελλάδα να διεκδικήσει και να αναλάβει αυτό το έργο, με την προσήλωση να καταστεί η χώρα «πρωτοπόρος στην ψηφιακή εποχή». Η υλοποίηση του Pharos έχει ανατεθεί σε εθνική κοινοπραξία φορέων με επικεφαλής το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας & Έρευνας (ΕΔΥΤΕ – GRNET), οργανισμό του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Στην κοινοπραξία συμμετέχουν κορυφαία ερευνητικά κέντρα (το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά», το Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης κ.ά.), πανεπιστήμια (το ΕΜΠ, το Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης, το ΕΚΠΑ, το Παν. Πειραιώς), καθώς και οργανισμοί όπως το Εθνικό Ταμείο Επενδυ capital (Υπερταμείο/Growthfund), το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) και η κρατική εταιρεία πληροφορικής υγείας ΗΔΙΚΑ Α.Ε.. Η διευρυμένη αυτή συνεργασία διασφαλίζει ότι το εγχείρημα έχει την απαραίτητη θεσμική υποστήριξη και τεχνογνωσία, αλλά και ότι τα αποτελέσματά του θα διαχυθούν σε όλο το φάσμα του ελληνικού δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Παράλληλα, η ανάπτυξη του Pharos συνάδει με άλλες εθνικές πρωτοβουλίες ψηφιακού μετασχηματισμού. Για παράδειγμα, η Ελλάδα έχει ήδη δημιουργήσει ένα δίκτυο Ευρωπαϊκών Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIHs) στο πλαίσιο του προγράμματος Ψηφιακή Ευρώπη, οι οποίοι παρέχουν σε επιχειρήσεις συμβουλευτικές υπηρεσίες και πρόσβαση σε τεχνολογίες (συμπεριλαμβανομένης της ΤΝ). Το Pharos αναμένεται να συνεργάζεται και με τους ελληνικούς EDIHs, προσθέτοντας αξία στις δράσεις τους μέσω της υπερυπολογιστικής ισχύος και της τεχνογνωσίας AI που διαθέτει. Επίσης, εντάσσεται στην οικογένεια έργων που χρηματοδοτούνται από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το νέο ΕΣΠΑ στον τομέα της ψηφιακής αναβάθμισης, τα οποία περιλαμβάνουν επενδύσεις τόσο σε υποδομές (όπως ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ) όσο και σε ψηφιακές δεξιότητες για πολίτες και επιχειρήσεις. Συνολικά, σε εθνικό επίπεδο, το Pharos λειτουργεί εντός ενός ευνοϊκού θεσμικού περιβάλλοντος που στοχεύει στον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, αποτελώντας καταλύτη για την υλοποίηση των σχετικών στρατηγικών σχεδίων.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Pharos AI Factory πλαισιώνεται από μια σειρά πολιτικών και προγραμμάτων που αποσκοπούν στην προώθηση της καινοτομίας στην ΤΝ και την ενίσχυση της ψηφιακής ικανότητας της Ευρώπης. Καταρχάς, η ίδια η δημιουργία των AI Factories υπάγεται στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία AI Factories της Κοινής Επιχείρησης European High-Performance Computing (EuroHPC JU). H EuroHPC JU – ένας θεσμός σύμπραξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τα κράτη-μέλη – ιδρύθηκε με στόχο να αναπτύξει την επόμενη γενιά υπερυπολογιστών στην Ευρώπη και να υποστηρίξει εφαρμογές υψηλής απόδοσης, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη. Στο πλαίσιο αυτό, το 2023 προκηρύχθηκε πρόσκληση για την ίδρυση των πρώτων “εργοστασίων ΤΝ” που θα αξιοποιούν τους υπερυπολογιστές του δικτύου EuroHPC για την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων AI. Η πρόταση της ελληνικής κοινοπραξίας επελέγη μεταξύ άλλων έξι προτάσεων και εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο 2024, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας εποχής συνεργατικών υποδομών AI στην ΕΕ. Το εγχείρημα στηρίζεται οικονομικά από την ΕΕ μέσω δύο βασικών χρηματοδοτικών εργαλείων: το πρόγραμμα Ψηφιακή Ευρώπη (Digital Europe Programme) για τις υποδομές ΤΝ (υπερυπολογιστές, πλατφόρμες δεδομένων κ.λπ.) και το πρόγραμμα Ορίζων Ευρώπη (Horizon Europe) για τις υπηρεσίες και τις εφαρμογές ΤΝ. Συνολικά, η πρώτη φάση ανάπτυξης των επτά AI Factories στην Ευρώπη αντιπροσωπεύει μια επένδυση ~€1,5 δισ. με συνδυασμό ευρωπαϊκής και εθνικής χρηματοδότησης (50-50) – ενδεικτικό της βαρύτητας που αποδίδει η ΕΕ στην ώθηση της καινοτομίας στον χώρο αυτό.

Όσον αφορά το ρυθμιστικό πλαίσιο, η λειτουργία του Pharos και των ομολόγων του ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις θεσμικές εξελίξεις στην ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στα τελικά στάδια θέσπισης του Κανονισμού για την ΤΝ (EU AI Act), ο οποίος θα θέτει κανόνες για την ασφαλή και αξιόπιστη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Ήδη από το σχεδιασμό του, το Pharos δίνει έμφαση στη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς ΤΝ, υποστηρίζοντας ενεργά την ανάπτυξη εφαρμογών “High Trust, High Tech” – δηλαδή υψηλής τεχνολογίας αλλά και υψηλής αξιοπιστίας. Αυτό όχι μόνο εξασφαλίζει ότι οι λύσεις του Pharos θα είναι συμβατές με το νέο νομικό πλαίσιο, αλλά το τοποθετεί και ως πρότυπο για το πώς μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη οι αρχές της ηθικής και ασφάλειας στην ΤΝ που προωθεί η ΕΕ. Παράλληλα, το Pharos συνδέεται με οριζόντιες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες όπως οι προαναφερθέντες Ευρωπαϊκοί Κόμβοι Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIHs), οι ευρωπαϊκοί Χώροι Δεδομένων σε διάφορους κλάδους (π.χ. Health Data Space) και τα Sandbox ρυθμιστικής δοκιμής για καινοτόμες τεχνολογίες, συμβάλλοντας έτσι στην συνοχή της ευρωπαϊκής ψηφιακής πολιτικής. Στόχος είναι μια ΕΕ όπου η καινοτομία στην ΤΝ θα ανθίζει υπό ενιαίες αρχές και δομές στήριξης, και το Pharos αποτελεί οργανικό μέρος αυτής της προσπάθειας.

Εν κατακλείδι, το Ελληνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης “Pharos” συνιστά μια κορυφαία δράση που συνδυάζει το όραμα της Ελλάδας και της Ευρώπης για την ΤΝ. Μέσα από τη στενή συνεργασία εθνικών και ευρωπαϊκών φορέων, τη σύζευξη με υπερυπολογιστικές υποδομές αιχμής και την ενσωμάτωση στο αναδυόμενο ρυθμιστικό πλαίσιο, ο «Φάρος» φιλοδοξεί να φωτίσει τον δρόμο για μια βιώσιμη, αξιόπιστη και ανθρώπινα ωφέλιμη τεχνητή νοημοσύνη, τοποθετώντας παράλληλα την Ελλάδα στο επίκεντρο των εξελίξεων της ψηφιακής εποχής. Με τα λόγια του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ο «Φάρος» «τοποθετεί τη χώρα μας στον χάρτη της Τεχνητής Νοημοσύνης» στην Ευρώπη, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για την καινοτομία, την οικονομία και την κοινωνία.

Πηγές: Το παρόν άρθρο βασίζεται σε πληροφορίες από επίσημες ανακοινώσεις του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ), τον δικτυακό τόπο του έργου Pharos και σχετικά έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εξασφαλίζοντας την ακρίβεια και αξιοπιστία των αναφερόμενων στοιχείων.

Taxhorizov >>>>

1